Zarząd sukcesyjny

On 22/11/2018 by admin in Blog

25 listopada ma wejść w życie ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Jej przepisy mają służyć przedsiębiorcom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą.

Celem przepisów jest umożliwienie następcom zmarłego przedsiębiorcy tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po jego śmierci oraz zachowania ciągłości prowadzenia firmy poprzez instytucję zarządu sukcesyjnego.

Obecnie śmierć osoby fizycznej będącej przedsiębiorcą oznacza właściwie koniec działalności – „znikają” NIP i REGON, które dla większości instytucji stanowią o tożsamości dawnego podmiotu. Wygasają decyzje administracyjne, wygasa znaczna część umów, a część uprawnień podatkowych (np. prawo do rozliczenia VATu) nie podlega dziedziczeniu.

Uniknięciu tych problemów służy obecnie planowanie spadkowe, m.in. przeniesienie działalności za życia przedsiębiorcy do spółki z o.o., co jest łatwiejsze za życia przedsiębiorcy.

Nowe przepisy pozwolą na ustanowienie tzw. zarządu sukcesyjnego. Do jego ustanowienia konieczne będzie powołanie zarządcy sukcesyjnego za jego zgodą i wpis tej osoby do CEIDG.

Przedsiębiorca może powołać zarządcę sukcesyjnego jeszcze za życia (w formie pisemnej). Jeśli tego nie zrobi, po jego śmierci zarządca może zostać również powołany przez osoby upoważnione w ustawie, tj. małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie, jego spadkobiercę oraz spadkobiercę testamentowego albo zapisobiercę windykacyjnego, którym przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Powołanie po śmierci dokonane musi być w formie aktu notarialnego w ciągu dwóch miesięcy od śmierci przedsiębiorcy – inaczej uprawnienie wygasa. Istotne jest, że do momentu powołania zarządcy bądź wygaśnięcia związanych z tym uprawnień, czynności konieczne do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku dokonywać mogą wyżej wymienione osoby.

Na zarządcę sukcesyjnego może być powołana osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych, wobec której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Funkcję tę może w tym samym czasie pełnić tylko jedna osoba. Można powołać drugiego zarządcę na wypadek, gdyby pierwszy zrezygnował z funkcji lub nie mógł jej pełnić. Zarządca działa w imieniu własnym, ale na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Poza prowadzeniem przedsiębiorstwa, jest umocowany do czynności sądowych i pozasądowych z tym związanych, może również udzielać pełnomocnictwa, ale nie ogólnego – jedynie do konkretnej czynności lub czynności określonego rodzaju. To wszystko jednak tylko w granicach czynności zwykłego zarządu. Jeżeli konieczne jest dokonanie czynności przekraczających ten zakres, musi on postarać się o zgodę właścicieli przedsiębiorstwa w spadku lub o zezwolenie sądu.

Zarząd sukcesyjny będzie miał charakter tymczasowy. Zgodnie z podstawową zasadą, zarządca sukcesyjny będzie mógł prowadzić przedsiębiorstwo do czasu działu spadku, nie dłużej jednak niż przez okres dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Z ważnych przyczyn sąd, przed wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego, będzie mógł – na wniosek osoby, na rzecz której działa zarządca sukcesyjny, przedłużyć okres zarządu o określony czas, nie dłuższy jednak niż okres pięciu lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Zarządca sukcesyjny, przejmując firmę, ma posługiwać się dotychczasową nazwą przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”.  Podmiot ten nie będzie miał osobowości prawnej. Przedsiębiorstwo w spadku to również nowy rodzaj podatnika m.in. podatku VAT, PIT, akcyzy, podatku od gier, podatku tonażowego i okrętowego. Ustawa wprowadza szereg regulacji zapewniających ciągłość rozliczeń podatkowych w zakresie niektórych podatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jest również możliwość korzystania przez przedsiębiorstwo w spadku z numeru NIP przedsiębiorcy do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego (lub uprawnienia do jego ustanowienia), a także interpretacji podatkowych wydanych wobec zmarłego przedsiębiorcy.

Istnienie następstwa podatkowego należy uznać za bardzo istotny element nowych regulacji. Niestety, uzasadniona jest obawa, że organy podatkowe w każdym przypadku, w którym następstwo nie będzie wyraźnie opisane w przepisach, odmawiać będą uznania działalności zarządcy za podatkową kontynuację działalności zmarłego, co powodować może komplikacje.

Ustawodawca zadbał również o nieprzerwane wykonywanie praw i obowiązków administracyjnych wynikających z koncesji, zezwoleń, licencji czy pozwoleń wydanych wobec przedsiębiorcy. Jego następca prawny może złożyć do organu wniosek o przeniesienie na niego takiej decyzji, a wcześniej zarządca sukcesyjny może ubiegać się o pozwolenie na wykonywanie przez niego takiej decyzji w okresie sprawowania zarządu.

W ustawie uregulowano również zakres odpowiedzialności zarządcy, zasady dysponowania przez niego środkami pieniężnymi przedsiębiorstwa, regulowania zobowiązań oraz wykonywania umów cywilnych, które nie wygasają z chwilą śmierci przedsiębiorcy (chyba że ich wykonanie zależy od osobistych przymiotów przedsiębiorcy).

Również w zakresie prawa pracy wprowadzono usprawnienia. Kodeks Pracy stanowi, że – co do zasady – z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają. Nowa ustawa wyłącza tę zasadę w przypadku, gdy zarząd sukcesyjny ustanowiono z chwilą śmierci pracodawcy – co oznacza, że umowy z pracownikami nie są wówczas automatycznie rozwiązywane, a prawa i obowiązki pracodawcy przechodzą na przedsiębiorstwo w spadku. Jeśli natomiast zarząd został ustanowiony po śmierci przedsiębiorcy, wspomniane umowy zostaną rozwiązane 30 dni od dnia śmierci pracodawcy.

Przepisy przejściowe wskazują, iż ustawę stosuje się, jeśli śmierć przedsiębiorcy nastąpiła po dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie uchwalonej ustawy. Stosuje się ją również do umów o pracę zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy, do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a także do umów zawartych przez przedsiębiorcę przed dniem wejścia w życie przepisu ich dotyczącego (art. 30 – który wchodzi w życie z upływem 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, podczas gdy większość przepisów ustawy wchodzi w życie z upływem 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia).