Pozbawienie prawa do odliczenia podatku VAT stanowi naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

On 20/02/2019 by admin in Blog

Orzeczenia dotyczące VAT mogące mieć wpływ na sytuację polskich podatników pochodzą najczęściej od, oczywiście, sądów polskich i ewentualnie od Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE w szczególności dość mocno stoi na straży prawa do odliczenia VAT (pomniejsze podatku należnego o naliczony), które to prawo organy podatkowe próbują na różne sposoby ograniczać.

W zeszłym roku w sprawie odliczenia VAT wypowiedział się jednak również Europejski Trybunał Praw Człowieka. ETPC rozstrzygnął skargę spółki z Republiki Macedonii. Trybunał uznał, że pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego, w sytuacji, gdy jego kontrahenci unikają zapłaty podatku VAT, ale on sam dopełnia wszelkich ciążących na nim obowiązków, stanowi naruszenie prawa własności, będącego jednym z podstawowych praw jednostki chronionym na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Spółka zajmowała się handlem złomem i w tym celu skupowała od swoich dostawców odpady aluminium, miedzi, żelaza i innych metali, które następnie przetwarzała i sprzedawała. Spółka ta była zarejestrowana jako płatnik podatku VAT i regularnie korzystała z możliwości odliczenia podatku VAT od podstawy opodatkowania.

Podczas kontroli przeprowadzonych przez organy podatkowe ujawniono, że niektórzy dostawcy spółki nie zgłosili bądź nie zapłacili podatku VAT, mimo że był on zadeklarowany na fakturach wydanych spółce. Sama spółka nie była jednak winna podatku. Jak wykazał audyt, spółka ta opłacała wszelkie należności w całości oraz poprawnie deklarowała i rozliczała podatek VAT ze wszystkich wystawianych i otrzymywanych faktur. Mimo to, organy podatkowe uznały, że spółka nie spełniła warunków koniecznych do skorzystania z prawa do odliczenia podatku VAT i nakazały jej zapłatę bezprawnie – zdaniem organów – odliczonych w poprzednich latach 62.000 euro.

Spółka odwoływała się do organów podatkowych oraz krajowych sądów. Spółka stała na stanowisku, że nie powinna ponosić odpowiedzialności za błędy swoich dostawców, a sama wywiązywała się przecież ze wszystkich zobowiązań związanych z podatkiem VAT wynikającym ze wszystkich wystawionych przez nich faktur. Wszystkie środki odwoławcze zostały jednak oddalone. Sądy w każdej instancji podtrzymały stanowisko organów podatkowych twierdząc, że przesłanki określone w przepisach muszą być spełnione kumulatywnie (przepisy macedońskie miały narzucać, że dla odliczenia jest konieczne, by także inni przedsiębiorcy w łańcuchu dostaw spełnili ciążące na nich obowiązki). Wskazano także, że w interesie każdego podatnika jest posiadanie wiedzy na temat kontrahentów, z którymi prowadzi interesy.

W międzyczasie fiskus udzielił spółce pisemnej nagany, naliczył odsetki, a także zablokował, a następnie zamknął jej konto bankowe. Z powodu braku środków nie udało mu się jednak wyegzekwować od spółki żadnej kwoty.

Po wyczerpaniu krajowej drogi prawnej spółka wniosła sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Spółka powtórzyła podnoszone na etapie sporu krajowego stanowisko, zarzucając mołdawskim organom naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, które miało polegać na tym, iż pomimo wypełnienia ciążących na niej obowiązków rachunkowych, pozbawiono ją prawa do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z powodu zaniedbań dostawców. Wspomniany art. 1 wprowadza ochronę niezakłóconego wykonywania posiadania przez osoby fizyczne i prawne, które nie może jednak naruszać prawa państwa do zabezpieczenia płatności podatków.

Trybunał po rozpoznaniu sprawy przychylił się do stanowiska spółki i przyznał, że prawo do żądania odliczenia podatku VAT od podstawy opodatkowania stanowi uzasadnione oczekiwanie niezakłóconego wykonywania prawa własności, które należy uznać za „posiadanie” w rozumieniu art. 1 EKPC. Trybunał stwierdził również, że odmowa przez organy podatkowe przyznania możliwości takiego odliczenia stanowi ingerencję w to posiadanie.

W dalszej części wyroku przyznano, że spółka wywiązywała się z wszelkich nałożonych na nią obowiązków, a odliczenia dokonywane przez nią w poprzednich latach nie zostały zakwestionowane przez organy podatkowe. Ponadto, zauważono również, że wyniki kontroli dostawców spółki nie zostały udostępnione spółce, w związku z czym nie mogła ona wiedzieć, czy uiszczali oni regularnie należny podatek czy nie. Nie było również żadnych dowodów na to, że brała ona udział w jakiejkolwiek działalności przestępczej dostawców, jeśli w ogóle miała ona miejsce.

Podniesiono, że pomimo szerokiej swobody państwa przy wydawaniu decyzji z zakresu podatków, jego ingerencja w prawo własności powinna zachowywać “sprawiedliwą równowagę” między ochroną interesu publicznego i ochroną podstawowych praw jednostki. Trybunał stwierdził, że w tej sprawie ingerencja państwa w prawo własności spółki była nadmierna. Podsumowując, orzeczono, iż brak jest podstaw do ponoszenia przez spółkę odpowiedzialności za niewywiązanie się przez jej kontrahentów z obowiązków podatkowych.

Wyrok ten ma doniosłe znaczenie. Oznacza on, że w sporach z organami podatkowymi podnosić można nie tylko chronioną przez orzecznictwo TSUE zasadę neutralności rozliczeń VAT dla przedsiębiorcy, ale również na to, że odmowa prawa odliczenia stanowi naruszenie prawa własności. Oczywiście trudno sobie wyobrazić, by organy podatkowe same z siebie nagle zmieniły stanowisko, ale orzeczenie ETPC może być kolejnym argumentem na etapie skarżenia decyzji organów do sądów administracyjnych.

Autorzy: Natalia Rogólska, Jan Marczyński